صورت عقليه ديگرى از ناحيه ماده و افعال مربوط بان كسب كند ، مانند انبياء و اولياء ، كه اگر فرض كنيم دوباره به دنيا برگردند ، مىتوانند صورت عقليه ديگرى بدست آورند ، و اگر برنگردند ، جز آنچه در نوبت اول كسب كرده‌اند ، كمال و صعود ديگرى در مدارج آن ، و سير ديگرى در صراط آن ، نخواهند داشت ، ( دقت فرمائيد ) . و معلوم است كه چنين چيزى قسر دائمى نخواهد بود ، و اگر صرف اينكه ( نفسى از نفوس ميتوانسته كمالى را بدست آورد ، و بخاطر عمل عاملى و تاثير علتهايى نتوانسته بدست بياورد ، و از دنيا رفته ) قسر دائمى باشد ، بايد بيشتر و يا همه حوادث اين عالم ، كه عالم تزاحم و موطن تضاد است ، قسر دائمى باشد . پس جميع اجزاء اين عالم طبيعى ، در همديگر اثر دارند ، و قسر دائمى كه محال است ، اين است كه در يكى از غريزه ها نوعى از انواع اقتضاء نهاده شود ، كه تقاضا و يا استعداد نوعى از انواع كمال را داشته باشد ولى براى ابد اين استعدادش بفعليت نرسيده باشد ، حال يا براى اينكه امرى در داخل ذاتش بوده كه او را از رسيدن بكمال باز داشته ، و يا بخاطر امرى خارج از ذاتش بوده كه استعداد بحسب غريزه او را باطل كرده ، كه در حقيقت ميتوان گفت اين خود دادن غريزه و خوى باطل به كسى است كه مستعد گرفتن خوى كمال است ، و جبلى كردن لغو و بيهوده كارى ، در نفس او است . ( دقت بفرمائيد ) . و همچنين اگر انسانى را فرض كنيم ، كه صورت انسانيش به صورت نوعى ديگر از انواع حيوانات ، از قبيل ميمون ، و خوك ، مبدل شده باشد ، كه صورت حيوانيت روى صورت انسانيش نقش بسته ، و چنين كسى انسانى است خوك ، و يا انسانى است ميمون ، نه اينكه به كلى انسانيتش باطل گشته ، و صورت خوكى و ميمونى بجاى صورت انسانيش نقش بسته باشد . پس وقتى انسان در اثر تكرار عمل ، صورتى از صور ملكات را كسب كند ، نفسش بان صورت متصور مىشود ، و هيچ دليلى نداريم بر محال بودن اينكه نفسانيات و صورتهاى نفسانى همانطور كه در آخرت مجسم مىشود ، در دنيا نيز از باطن به ظاهر در آمده ، و مجسم شود . در سابق هم گفتيم : كه نفس انسانيت در اول حدوثش كه هيچ نقشى نداشت ، و قابل و پذيراى هر نقشى بود ، مىتواند بصورتهاى خاصى متنوع شود ، بعد از ابهام مشخص ، و بعد از اطلاق مقيد شود ، و بنا بر اين همانطور كه گفته شد ، انسان مسخ شده ، انسان است و مسخ شده ، نه اينكه مسخ شده اى فاقد انسانيت باشد ( دقت فرمائيد ) . در جرائد روز هم ، از اخبار مجامع علمى اروپا و آمريكا چيزهايى ميخوانيم ، كه امكان زنده شدن بعد از مرگ را تاييد مىكند ، و همچنين مبدل شدن صورت انسان را به صورت ديگر يعنى